ઉત્તરાયણ: અર્થ, કથાઓ અને તે કેવી રીતે ઊજવાય છે

ગુજરાતમાં મકરસંક્રાંતિ એટલે ઉત્તરાયણ, બે દિવસ જ્યારે આખું રાજ્ય જાણે ધાબે ચઢી જાય છે. સવારથી સાંજ સુધી પરિવારો પતંગ ઉડાવે છે, “કાઈ પો છે!” ની બૂમો સાથે એકબીજાના પેચ કાપે છે, ઊંધિયું અને ચિક્કી ખાય છે, અને રાત્રે આકાશમાં તુક્કલ છોડે છે.
ચિત્ર: શહેરનાં સપાટ ધાબાં ઉપર લાંબી દોરીવાળા અનેક ચમકતા પતંગ, શિયાળાના આછા આકાશમાં ઊંચો સૂરજ.
આ પેજ સાંભળોરેકોર્ડ કરેલો અવાજ, લગભગ 3 મિનિટ

હિંદુ, પણ ગુજરાતમાં લગભગ દરેક જણ ઉજવે છે

ઉત્તરાયણ

બીજાં નામ: આંતરરાષ્ટ્રીય પતંગ મહોત્સવ, વાસી ઉત્તરાયણ (બીજો દિવસ)

ગુજરાતમાં મકરસંક્રાંતિ એટલે ઉત્તરાયણ, બે દિવસ જ્યારે આખું રાજ્ય જાણે ધાબે ચઢી જાય છે. સવારથી સાંજ સુધી પરિવારો પતંગ ઉડાવે છે, “કાઈ પો છે!” ની બૂમો સાથે એકબીજાના પેચ કાપે છે, ઊંધિયું અને ચિક્કી ખાય છે, અને રાત્રે આકાશમાં તુક્કલ છોડે છે.

શા માટે ઉજવાય છે

આ તહેવાર સૂર્યની ઉત્તર દિશાની યાત્રા અને શિયાળાના અંતનું પ્રતીક છે. શિયાળાના તડકામાં પતંગ ચગાવવા એ ગુજરાતની તેને ઊજવવાની રીત બની ગઈ છે.

આ દાનનો સમય પણ છે: ગાયો, મંદિરો અને ગરીબોને દાન આપવું એ પરંપરા છે.

લોકો શું કરે છે

  • સવારથી ધાબાં પર પતંગબાજી, સંગીત અને મિત્રો સાથે
  • ઘણા દિવસ પહેલાંથી માંજો (પતંગની દોરી) તૈયાર કરવો
  • અમદાવાદમાં સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ પર આંતરરાષ્ટ્રીય પતંગ મહોત્સવ
  • ગાયોને ચારો નીરવો અને દાન આપવું
  • ઘણી જગ્યાએ સાંજે આકાશી કંદીલ (તુક્કલ)

પહેલી વાર જોડાવું

  • ટોપી અને સનસ્ક્રીન લઈ જાઓ; ધાબાં મિત્રો અને પડોશીઓ માટે ખુલ્લાં રહે છે
  • કોઈનો પતંગ કાપો ત્યારે “કાઈ પો છે!” બૂમ પડાય છે
  • સુતરાઉ દોરી વાપરો; ઘણાં શહેરોમાં ધારદાર દોરીથી ઘાયલ પક્ષીઓ માટે પક્ષી બચાવ શિબિરો ચાલે છે

ઉત્તરાયણનો અર્થ

ઉત્તરાયણનો અર્થ છે સૂર્યની ઉત્તર દિશાની યાત્રા. તે સૂર્યના મકર રાશિમાં પ્રવેશ અને દિવસો ધીમે ધીમે લાંબા થવાનું પ્રતીક છે. મહાભારતમાં કહેવાય છે કે ભીષ્મ પિતામહે દેહ છોડતાં પહેલાં બાણશય્યા પર ઉત્તરાયણની રાહ જોઈ, તેથી આ સમય ખાસ શુભ મનાય છે. જુઓ મકરસંક્રાંતિ.

પતંગ, સલામત રીતે

  • રેલિંગવાળાં ધાબાં પરથી ચગાવો, અને બાળકોને કિનારાથી દૂર રાખો.
  • કાચ પાયેલો માંજો લોકો અને પક્ષીઓને ગંભીર ઈજા પહોંચાડી શકે છે; સુતરાઉ દોરી વધુ સલામત વિકલ્પ છે, અને ઘણાં શહેરો હવે સિન્થેટિક અને કાચ પાયેલી દોરી પર નિયંત્રણ કે પ્રતિબંધ મૂકે છે.
  • આ દિવસોમાં ઘણાં જૂથો પક્ષી બચાવ શિબિરો ચલાવે છે; સવારે અને સાંજે પતંગ ચગાવવાનું ટાળો, જ્યારે પક્ષીઓ સૌથી વધુ સક્રિય હોય છે.

દિવસનું ભોજન

શિયાળાનાં શાકભાજી અને મેથીનાં મૂઠિયાંથી ધીમા તાપે બનતું ઊંધિયું આ દિવસની ખાસ વાનગી છે, જે પૂરી અને જલેબી સાથે ખવાય છે. ધાબાં પર ચીકી, તલના લાડુ અને તાજી શેરડી, જામફળ અને બોર વહેંચાય છે. આ જ મોસમમાં લોહડી, પોંગલ અને માઘ બિહુ આવે છે.

લોકો પૂછે છે

શું આ મકરસંક્રાંતિ જ છે?

હા; ઉત્તરાયણ તેનું ગુજરાતી નામ અને ઊજવવાની ગુજરાતી રીત છે.

આગળ વાંચો

સ્રોત

  1. Wikipedia: Uttarayan
  2. Wikipedia: Makar Sankranti

રીતરિવાજ પરિવારો, સમુદાયો અને પ્રદેશો પ્રમાણે જુદા હોય છે. આ પેજ સામાન્ય પરંપરા જણાવે છે; તમારો પરિવાર કે મંદિર તેને જુદી રીતે કરી શકે.

બધી તહેવાર ગાઇડ, અ થી જ્ઞ સુધી

પ્રકાર
ગાઇડ
ભાષા
ગુજરાતી
કોના માટે
શરૂઆત કરનારા, સૌ
વિષય
તહેવારો
છેલ્લે તપાસ્યું

અંગત અને વર્ગખંડના ઉપયોગ માટે છાપવા અને વહેંચવાની છૂટ. કોઈ ભૂલ દેખાઈ? અમને જણાવો.

વધુ જુઓ

સંબંધિત ગાઇડ