મહાભારત
મહાભારત બીજું મહાન હિંદુ મહાકાવ્ય છે અને અત્યાર સુધી રચાયેલાં સૌથી લાંબાં કાવ્યોમાંનું એક. તે એક રાજપરિવારની બે શાખાઓ, પાંડવો અને કૌરવો, વચ્ચેના સંઘર્ષની કથા કહે છે.1
કથા
જુગારમાં છળથી રાજ્ય છીનવાઈ જતાં પાંચેય પાંડવ ભાઈઓ અને તેમનાં પત્ની દ્રૌપદી વર્ષો વનવાસમાં વિતાવે છે. ઝઘડો કુરુક્ષેત્રના મહાયુદ્ધમાં પૂરો થાય છે, જ્યાં કૃષ્ણ પાંડવોને માર્ગદર્શન આપે છે.1
તે શા માટે મહત્ત્વનું છે
તેની અનેક કથાઓ કર્તવ્ય, ન્યાય અને વફાદારીના કઠિન પ્રશ્નો ઉઠાવે છે. તેમાં ભગવદ્ ગીતા છે, અને પરંપરાથી તેના રચયિતા ઋષિ વ્યાસ મનાય છે.1
મુખ્ય પાત્રો
- પાંચ પાંડવો: સત્યનિષ્ઠા માટે જાણીતા યુધિષ્ઠિર; બળ માટે ભીમ; ધનુર્ધર અર્જુન; અને જોડિયા નકુળ અને સહદેવ.
- દ્રૌપદી: પાંડવોનાં પત્ની, જેમનું દ્યૂતસભામાં અપમાન કથાનો નિર્ણાયક વળાંક છે.
- દુર્યોધન: સૌથી મોટો કૌરવ, જેની ઈર્ષ્યા સંઘર્ષને આગળ ધપાવે છે.
- ભીષ્મ: સિંહાસનની સેવાની પ્રતિજ્ઞાથી બંધાયેલા વડીલ.
- કર્ણ: એક મહાન યોદ્ધા અને કરુણ પાત્ર, જે અજાણતાં પાંડવોના સાવકા ભાઈ છે.
- કૃષ્ણ: મિત્ર, સલાહકાર અને ગીતાના ઉપદેશક.
એક પુસ્તકમાં આખું પુસ્તકાલય
મહાભારત અઢાર પર્વોમાં વહેંચાયેલું છે અને ઘણી વાર કહેવાય છે કે તે ઇલિયડ અને ઓડિસી બંને મળીને પણ અનેક ગણું લાંબું છે. મુખ્ય કથાની સાથે સાથે તેમાં નીતિ, શાસન અને દર્શનના ઉપદેશો, અને નળ-દમયંતી અને સાવિત્રી-સત્યવાન જેવી ઘણી નાની કથાઓ છે.1
ભગવદ્ ગીતા
યુદ્ધ પહેલાં જ પોતાનાં જ સગાં અને ગુરુઓ સામે લડવાના વિચારથી અર્જુનનું મન ભાંગી પડે છે. અઢાર અધ્યાયમાં કૃષ્ણનો ઉત્તર એ જ ભગવદ્ ગીતા છે. અધ્યાય 1 કે 21 દિવસની માર્ગદર્શિકાથી શરૂ કરો.2
આજે તેનો પ્રભાવ
મહાભારતની કથાઓ દક્ષિણ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં નૃત્ય, નાટક, ફિલ્મ અને ટેલિવિઝનમાં દેખાય છે, અને કર્ણ અને દ્રૌપદી જેવાં પાત્રો નવી નવલકથાઓ અને નાટકોને પ્રેરણા આપતાં રહે છે.1
સ્રોત
હિંદુ પરંપરાઓ અનેક અને વૈવિધ્યસભર છે; પરિવારો અને ગુરુઓ આ વિચારોને જુદી રીતે સમજાવી શકે. છેલ્લી સમીક્ષા 19 નવેમ્બર 2026.











